محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1582
مرآة البلدان ( فارسى )
نوكرى جاودانهء او به اين دولت ابدآيت گرديد ، چنانكه هنگام مأموريت وليعهد مغفور عباس ميرزا حضرت نايب السلطنه طاب الله ثراه به حكومت آذربايجان ، مخصوصا آقا حسين را به خاقان مغفور سپرد كه به مشاراليه رعايت و عنايت فرمايد . بعد از ورود حضرت نايب السلطنه به آذربايجان ، وليعهد مبرور آقا حسين را احضار نمود و عنايتها فرمود . از شدت خدمت و ديانت كار آقا حسين به جائى رسيد كه محل وثوق حضرت نايب السلطنه گرديد و درآن حضرت سمت ملازمت يافت و از كثرت صداقت و امانت ، اموال موروثى والدهء محمد شاه مبرور البسه الله حلل النور - كه صبيهء ميرزا محمد خان قاجار بيگلربيگى طهران بود - به آقا حسين سپرده گشت و روزگارش به ديانت و آسودگى و فراغت مىگذشت و چندى بدين منوال به سر مىبرد تا آنكه شهريار مبرور ماضى محمد شاه طاب ثراه به حكومت مراغه برقرار گرديد . حضرت وليعهد مبرور ، آقا حسين را به مقتضاى ديانت و امانت به خدمات شاه مرحوم مأمور فرمودند و روانه به مراغه كردند . آن اوقات حاجى على خان اعتماد السلطنه ده ساله بود به غلامبچگى مخصوص شاه مبرور سرافرازى حاصل نمود . بعد از تميز و رشد به منصب پيشخدمتى مفتخر گشت . بعد از مصالحه با دولت روس ، حضرت نايب السلطنه به تبريز آقا حسين را به ازاى خدمات به پيشخدمت باشيگرى شاه مبرور محمد شاه مفتخر گردانيده و اعتماد السلطنه درآن حضرت به نيابت پدر مخصوص گشت و بعد از دو سال در مراجعت از سفر كرمان و خراسان اعتماد السلطنه به منصب صندوقدارى رسيد و در سفر اول شاهنشاه مبرور به هرات كارش از صندوقدارى بالاتر كشيد و اغلب خدمات و انتظامات اردوى كيوان شكوه به او محول گرديد . تا آنكه بعد از فوت و رحلت حضرت نايب السلطنهء مغفور در ارض اقدس ، شاهنشاه مبرور از هرات به مشهد آمده و بعد از اداى رسوم تعزيت به حكم خاقان مغفور به دارالخلافه احضار و به جاى پدر به وليعهدى برقرار شدند و از طهران به آذربايجان تشريففرما گرديدند و چندى نگذشت كه خبر فوت خاقان مغفور فتحعلى شاه از اصفهان به آذربايجان رسيد و روزگار طور ديگر گرديد . درآن وقت ، نواب وليعهد محمد شاه رخت از آن مملكت بيرون كشيدند و به مناسبت امور متعلقه به سلطنت بناى تغيير و تبديل مناصب شد و خواستند امر نظارت و خوانسالارى را به شخصى رجوع